Dat was de vraag waarmee Tim Schoonhoven me uitdaagde voor het schrijven van deze blog: Waarom geniet ik (Roel Riepma) zo van werken aan nieuwe trainingen en een nieuw boek voor de ICB versie 4? Eerst maar even naar de kern: ik hou van competentie-ontwikkeling! Van het gelijktijdig ontwikkelen van vakbekwaamheid, omgevingsgevoeligheid tot het persoonlijk bewustzijn van mensen in complexe werkomgevingen. In al mijn trainingen komen omgeving, mens en vak samenhangend terug. Daar ligt meteen een natuurlijk parallel met het competentieprofiel van IPMA, de ICB-versie 4.

ICB versie 4

ICB versie 4 (Individual Competence Baseline – version 4) van IPMA

Vanaf 1 juli 2017 kunnen project-, programma- en portfoliomanagers en -ondersteuners hun tanden in het nieuwe, rijke competentieprofiel van IPMA zetten. Gelukkig heeft IPMA aan de driedeling ‘vakbekwaamheid/practices’, ‘persoonlijk en emotioneel intelligent leiderschap/people’ en ‘omgevingsgevoeligheid/perspective‘ vastgehouden. De onderliggende competentie-elementen zijn teruggebracht van 46 naar 29 deelcompetenties (zie tabel 1). Daarmee heeft IPMA het profiel krachtiger en kernachtiger neergezet.

ICB versie 4

De ziel van de Nederlandse Competentie Basislijn versie 3, de voorloper van de ICB-versie 4, is behouden gebleven. De driedeling vak, mens en omgeving is behouden gebleven en nu ook toegepast op programma- en portfoliomanagement niveau.

Aandacht voor programma en portfoliomanagement

Dat de competenties in de ICB-versie 4 nu ook expliciet zijn beschreven voor programma- en portfoliomanagers is een wezenlijke verandering en toevoeging ten opzichte van de NCB-versie 3. De competentiebeschrijvingen voor project, programma en portfolio vertonen nog veel overeenkomsten . Ik denk dat in een volgend profiel vooral portfoliomanagement nog meer onderscheidend neergezet kan worden.

Een direct zichtbaar verschil is het feit dat programma- en portfoliomanagement in de ICB-versie 4 ten opzichte van projectmanagement één extra deelcompetentie toebedeeld hebben gekregen: selecteren en balanceren. Die deelcompetentie had wat mij betreft ook aan projectmanagement gekoppeld mogen worden, Daarbij denk ik dan aan de paragraaf van het projectplan, waarin de samenhang met en afhankelijkheid van andere projecten en acties beschreven wordt. Maar voor mij is natuurlijk ook duidelijk dat dit onderwerp centraal staat binnen portfoliomanagement en dat bij programmamanagement het balanceren van de verschillende projecten onder het programma een kernverantwoordelijkheid is van de programmamanager.

Wat een sterk punt van IPMA was en blijft, is de gerichtheid op competenties: Juist daardoor kan de projectaanpak of projectmethode op verschillende contexten worden afgestemd. Daarom had ik graag gezien dat 4.5.12 Belanghebbenden in de ICB-versie 4 genummerd zou zijn als 4.5.1 ofwel de eerste en wat mij betreft ook belangrijkste vaktechnische vaardigheid en vervolgens 4.5.1 Projectaanpak als 4.5.2. Daarmee wordt het besef benadrukt dat je belanghebbenden dient met een projectaanpak die optimaal passend is uitgedacht. Dat bij dit passend maken bestaande methoden worden geraadpleegd, is deel van het competente handelen zelf, maar mag nimmer uitgroeien tot een methode, waarmee alle situaties bediend kunnen worden.

Geen methode!

De ICB versie 4 van IPMA is evenals de NCB-versie 3 (en in tegenstelling tot Prince2 of PM-BoK) geen methode. Ieder project, en dat kan zijn van de opbouw van een nieuwe organisatie tot de implementatie van een nieuwe zorgmethode, vraagt om een eigen vakbekwame en omgevingsgevoelige projectaanpak. Het is steeds weer een puzzel hoe je veranderkundig en projectvaardig het persoonlijk leiderschap in de complexiteit van verschillende contexten neer zet. Één aspect staat daarin wel fier overeind en dat is de kerntaak of -verantwoordelijkheid van de projectorganisatie zelf:

“Ervoor zorgen dat het projectresultaat er komt en wel zodanig dat het de belanghebbenden tot tevredenheid stemt of wat meer uitgesproken de belanghebbenden blij maakt!”

Op dit speelveld wordt het projectenspel gespeeld. Om daarop te excelleren, is competent handelen nodig. Dat ontwikkel je door integraal te werken aan het professionaliseren van je VAK:  je Vaardigheden, je Attitude en je Kennis.

Kennisbasis en assessment op vaardigheden

Voor het certificeringsproces biedt IPMA vier niveaus van certificering aan. Op IPMA D niveau moeten de kandidaten bewijzen dat ze de basiskennis over projecten in organisaties beheersen. Op IPMA C en IPMA B niveau moeten de kandidaten aantonen dat ze in de breedte en in de diepte kennis hebben over projecten en de toepassing ervan binnen diverse projectomgevingen. Daarnaast moeten de IPMA C, B en A kandidaten vanuit deze kennisbasis verdiepend reflecteren op projecten die ze zelf hebben geleid, gevolgd door het verdedigen van hun aanpak tijdens een assessment.

 Leerprogramma’s in ontwikkeling

De driedeling die IPMA hanteert, is mij op het lijf geschreven. Bij het uitkomen van de Nederlandse Competentie Basislijn versie 3 was de keus dan ook snel gemaakt:

“Met Bert Hedeman en Gabor Vis van Heemst werken aan een boek, die de basis legt voor het behalen van de IPMA-examens!”

Samen met Bert werk ik nu ook weer zeer prettig samen aan het nieuwe boek, gebaseerd op de ICB-versie 4. De intentie is onverminderd duidelijk:

“het werken met projecten in organisaties – toch 20-40% van het budget van menig organisatie – verdient een rijk overzicht van de kennisbasis, waarmee dit vak professioneler kan worden uitgevoerd!”

Dat die kennis gebaseerd wordt op projectomgevingen, persoonlijk leiderschap en het projectvak zelf, is voor mij een gegeven. Op basis van het nieuwe, nog uit te komen boek werken we vanuit De Project Academie nu met een ervaren en bekwaam team aan nieuwe trainingsprogramma’s en digitale leeromgevingen voor IPMA B, IPMA C en IPMA D. Met de digitale leeromgevingen kunnen de kandidaten voortdurend oefenen voor het examen, zodat in de trainingen gewerkt kan worden aan de ontwikkeling van vak en attituden ten behoeve van de omgeving. In september staan de eerste IPMA D en C ICB versie 4 trainingen op de planning.

Trainingen uitvoeren

Tijdens die uitvoering ontmoeten we professionals uit diverse omgevingen. Professionals uit de zorg, gemeenten, de bouw en andere branches nemen samen deel aan open inschrijftrainingen. Elke deelnemer heeft zijn eigen lastige vraagstuk vanuit een andere invalshoek en/of sector. Juist door die ervaren last met elkaar te delen ontstaan over en weer inzichten, waarmee deelnemers weer verder kunnen. Mijn focus als trainer ligt op de kern van de rol die deelnemers vervullen:

“Ervoor zorgen dat het gekozen projectresultaat er komt! Hoe doe je dat optimaal in situatie A en hoe doe je dat in situatie Z?”

Vanuit de kennisbasis van IPMA worden concrete en praktisch direct toepasbare inzichten opgedaan.

Groei van mensen

Een belangrijk principe bij het openen van de rijke basis aan kennis over projecten, organisaties en mensen is voor mij het inzicht in de beginsituatie:

“Waar staat iemand in zijn/haar ontwikkelingsproces qua persoonlijkheid, qua vaardigheid en qua kennisbasis?”

Gevoelsmatig is dit aspect belangrijker dan de uitgebreide onderwerpen/eindtermenlijst van IPMA. De trainingen die De Project Academie verzorgt, zijn altijd verankerd in de leervragen die mensen meenemen. Door het centraal stellen van de leervragen van deelnemers, kan de ontwikkeling van vakvaardigheid, omgevingsbewustzijn en persoonlijke leiderschap gekoppeld worden aan persoonlijke groei. Juist die focus op persoonlijke groei, zorgt ervoor dat individuen leren excelleren in het nemen van eigen verantwoordelijkheid. soms in zeer complexe projecten in ingewikkelde omgevingen.

Het zorgvuldig ontvlechten van dergelijke vraagstukken is genieten en de breedte en diepte van de IPMA-kennis draagt nagenoeg altijd bij aan tips die in de praktijk toepasbaar zijn. Die ervaring zet ons ertoe om ook de ICB-versie 4 weer verder te concretiseren met kennisbronnen, die in de wereld van projecten, programma’s en portfolio’s leiden tot persoonlijke groei.

Dát maakt dat ik zo geniet van de ICB versie 4 van IPMA.

Themacafé projectopstellingen

Ook tijdens het themacafé van 28 juni in het Staatshuys van Zwolle zal dit uitgangspunt centraal staan. Met behulp van projectopstellingen zal ook daar de complexiteit van situaties waarin mensen hun beroep naar eer en geweten uitvoeren in de ruimte zichtbaar worden gemaakt. Vanuit de inzichten die ontstaan, zijn altijd bewegingen mogelijk. Door deze zichtbaar te maken, kan persoonlijke groei van de grond komen en kunnen organisaties en maatschappij zich betekenisvol ontwikkelen.