Een aantal weken geleden heb ik het eerste deel uit de blokreeks ‘Vertrouwen vertrouwen’ online gezet. Aanleiding voor het starten van deze reeks was een artikel op de site van het VNG Magazine met als titel  “Gun gemeenten ruimte en vertrouwen”. Ik sloeg aan op het woord ‘vertrouwen’. Dat kwam mede omdat het woord ‘Vertrouwen’ de laatste maanden te pas en te onpas opduikt in artikelen over het sociaal domein.

In het eerste blog heb ik het onderzoeksgebied afgebakend tot het sociaal domein en ben gestart met een mijmering over het begrip ‘vertrouwen’. Ik ben daarbij ingegaan op het vertrouwen tussen twee personen. Daarbij heb ik ook een verbinding gemaakt met het ‘Prisoner’s dilemma’.

In het tweede blog ben ik ingegaan op de zienswijze die filosoof Onora O’Neill op het thema ‘vertrouwen’ heeft. Die blog koppelt het begrip ‘Vertrouwen’ aan het begrip ‘Betrouwbaarheid’.

In de derde blog uit de reeks diepte ik de relatie tussen de begrippen ‘vertrouwen’ en ‘betrouwbaarheid, verder uit. Ik doe dat vanuit het perspectief van de gemeente; vanuit de verantwoordelijkheid die de gemeente binnen het speelveld van het Sociaal Domein heeft.

Met deze vierde blog sluit ik de reeks over het begrip ‘Vertrouwen’ af.

In de zoektocht in de afgelopen weken en de gesprekken die ik met eenieder gevoerd heb is mij duidelijk geworden dat het best wel een heilloze weg is om te onderzoeken wat vertrouwen is. We geven er samen zoveel verschillende duidingen aan dat het welhaast onvermijdelijk is om te moeten concluderen dat we het te pas en te onpas gebruiken, maar eigenlijk niet weten wat het woord betekent. Laat staan dat we het onderling dezelfde betekenis geven. Dit zou ook zomaar kunnen gelden voor de meeste waarden waar de dagelijks de mond vol van hebben.

In dit kader wil ik een andere invalshoek kiezen. De filosoof Kierkegaard heeft ooit geprobeerd te onderzoeken wat Liefde is. Hij kwam daar niet uit. Hij heeft toen de shift gemaakt naar ‘Wat liefde doet’. Daar kon hij wel mee vooruit. Vergelijkbaar hieraan wil ik de shift maken van ‘Wat vertrouwen is’ naar ‘Wat vertrouwen doet’.

Wat doet vertrouwen?

Op mijn rondgang met de vraag ‘wat het krijgen van vertrouwen met iemand doet’, merkte ik bij veel mensen direct heel veel positieve energie stromen. Gezichten fleurden op, veelal rekte men de rug en verscheen een ontspannen glimlach. Tot de antwoorden behoorden:

  • Het geeft een Go!
  • Het geeft een drive!
  • Het geeft energie om aan de slag te gaan.
  • Het geeft het gevoel jezelf te kunnen ontstijgen.

Kortom, het ontvangen van vertrouwen roept veel stimulerende gevoelens op en geeft positieve energie. Dit wordt nog versterkt als er onder het gegeven vertrouwen de vraag gesteld wordt:

‘Wat heb jij nodig?’

Hiermee wordt ook ruimte gegeven om de eigen professionaliteit ruimte te geven.

Toch kreeg ik ook reacties die blijk geven van een gevoelens van schaamte. Met name als de ontvanger van het vertrouwen zelf het beeld heeft het vertrouwen niet waardig te zijn of niet waar te kunnen maken. Iets om alert op te zijn.

Doorgaans echter is het uitspreken van vertrouwen alleen al een middel om het gedrag van mensen te beïnvloeden, zich coöperatief op te stellen en tot daden te brengen. Al was het alleen maar om in de ontvanger zich een gevoel te laten nestelen in het gegeven vertrouwen niet teleur te stellen.

Of het gegeven vertrouwen dan oprecht is of alleen een kwestie van woorden doet er eigenlijk niet toe. Het moet in ieder geval wel gemeend zijn. Door te doen alsof we iemand vertrouwen roepen we gedrag op dat de betrouwbaarheid voedt.

Als je het in een specifiek geval nog niet zeker weet, geef die persoon dan het voordeel van je twijfel. Het nadeel van je twijfel geven (iemand wantrouwen) roept per definitie niet het gewenste ‘Vertrouwen’-gedrag op, maar waarschijnlijk juist het niet gewenste ‘wantrouwen-gedrag. En is in die zin dus een neerwaartse spiraal.

Wie meer wil lezen over de kwestie ‘Vertrouwen’ verwijs ik graag naar Diego Gambetta. Gambetta heeft dit begrip onderzocht binnen een deel van de samenleving waar alles om vertrouwen draait; de maffia. En daar is nog heel wat van te leren.

Rob is als zelfstandig projectmanager werkzaam binnen het sociaal domein en richt zich op de ondersteuning van overheid- en zorgorganisaties bij strategische vraagstukken die praktische uitwerking vragen. Rob is als specialist verbonden aan De ProjectAcademie en verzorgt de leergang ‘Projectmanagement & filosofie’. Samen met Marc Gofferjé is Rob auteur van het recent verschenen boek ‘Mijn project en ik – Houdt vast aan wie je bent’. Zie ook de websitewww.mijnprojectenik.nl