Vaak zijn we bij organisaties in de weer om de missie en visie helder te krijgen en om veranderingstrajecten vorm te geven. Hierbij voeren we vaak het gesprek over de existentie van de organisatie, de ‘stip op de horizon’, de roadmap, etc. We vragen organisaties daarbij keuzes te maken en kleur te bekennen over hoe zij in de samenleving willen staan.

Wij, als extern projectmanager, laten daarbij maar weinig zien hoe wijzelf ’in de wedstrijd zitten’. Ons beeld op de mens, de samenleving en de wijze waarop wij daar dan naar handelen tonen we niet. Ik kom vaak tegen dat extern ingehuurde projectmanagers (evenals extern ingehuurde adviseurs) kleurloos ‘hun ding doen’.

Waar komt die vrees om kleur te tonen vandaan? Is het niet professioneel om opdrachtgevers tegemoet te treden vanuit een eigen sterk ontwikkeld beeld op mens en samenleving? Of is het juist heel sterk om dat wel te doen? En, staan we er wel voldoende bij stil om daar voor onszelf een goed verhaal op te maken?

Beleidssessie PGB in de WMO

Ik neem je even mee in een gedachte-experiment. Stel, je bent door een organisatie gevraagd om een beleidssessie te begeleiden over de PGB’s (Persoons Gebonden Budget) in de WMO (Wet Maatschappelijke Ondersteuning). En stel, in de sessie komt naar voren dat de beleidsmedewerkers die je in de groep hebt, eigenlijk worstelen met het beleid. Ze houden zich stevig vast aan de formele wet- en regelgeving (logisch voor de gemiddelde beleidsmedewerker). Tegelijkertijd zien ze wel dat er een forse toename van het aantal aanvragen PGB ontstaat die niet past binnen het vastgestelde budget (in jargon vaak ook het ‘financiële vierkant’ genoemd). Hoe begeleid je deze groep naar het formuleren van passend beleid?

Als begeleider van dit proces bepaal je welke vragen je stelt aan de groep, welke klemtoon je issues geeft die naar voren worden gebracht en welke woorden je gebruikt als je de punten samenvat op de flip-over. Je hebt hierin dus een enorme ruimte om de groep te beïnvloeden om samen tot een uitkomst te komen.

Ik ga er vanuit dat je dit als begeleider neutraal en professioneel doet (En ja, ik weet ook dat er mensen zijn die op deze manier groepen manipuleren en hen naar een uitkomst sturen. Die sujetten bedoel ik hier niet). Ik bedoel hier de adviseurs, projectleiders en begeleiders die het proces zo neutraal mogelijk begeleiden. Ik durf te stellen dat het zelfs voor deze neutraal ingestelde begeleiders onmogelijk is om de eigen overtuigingen en waarden los te laten.

Welke overtuiging heb je?

Waarden en overtuigingen zitten diep in elk mens verankerd en bepalen je denkbeelden en je impliciete keuzes. Ben je een voorstander van marktwerking en van de maakbaarheid van de mens, dan zie je het inzetten van PGB’s impliciet als een logisch middel. Ben je daarentegen tegenstander van de marktwerking in de zorg, zie je het niet zonnig met die maakbaarheid van de ‘homo economicus’, dan kleurt ook dat de wijze waarop je PGB ziet. En tenslotte, heb je er eigenlijk helemaal geen beeld bij, hoe kan je dan in deze de groep goed begeleiden?

Voorliggende vraag is dus in welke mate je zelf bewust bent van je eigen overtuigingen in deze materie. Want in ieder geval bepalen die overtuigingen de gedachten die bij je opkomen en de framing aan de termen.

Laat je dit gebeuren? Laat je dit de groep overkomen? Of sta je vooraf stil bij wat jij er eigenlijk van vindt? Besef je op welke klemtonen je alert moet zijn en wat je extra moet benadrukken om balans te houden in het proces?

Nogmaals, ik heb het beeld dat de meeste gespreksbegeleiders er niet expliciet bij stil staan. Ze staan er ook niet expliciet bij stil dat de beïnvloeding als begeleider toch gebeurt. En van degene die er wel expliciet bij stil staan is het de vraag of zij deze kennis neutraal gebruiken of dat ze hiermee bewust een groep manipuleren. Dan hebben we het nog niet eens over de groep zelf gehad. Zijn de leden van de groep zich wel bewust van dit proces? Zijn zij er wel alert op dat het proces neutraal verloopt?

Kleur tonen of bekennen

Als je weet dat dit mechanisme van overtuigingen en waarden altijd aan de orde is. Als je dat weet, wacht je dan op een bepaald moment in het gesprek om te vragen “hoe zit jij er eigenlijk in?” of peil je dit met elkaar aan het begin? In dat onderscheid zit ook het onderscheid tussen ‘Kleur bekennen’ en ‘kleur tonen’.

Het gaat hierin dan om het verschil tussen ‘bekennen’ en tonen’. Bij bekennen moet je met de billen bloot om uitleg te geven over wat je daarvoor gedaan hebt. Bekennen heeft iets met opbiechten, met dat je eerst iets anders was. Tonen daarentegen heeft een proactieve werking. Bij de start geef je aan:

“Zo zit ik er in! Dit vormt de kleur van mijn denken en redeneren”.

In mijn beeld is het professioneel om in een rol als begeleider bij de start je kleur te tonen; aan te geven wat jouw overtuigingen zijn in deze kwestie. Echter in veruit de meeste gevallen gebeurt dat niet, terwijl het impliciet sturen van de begeleiding toch gebeurt. Toch?!

Een boeiend vraagstuk, dat het verdient om nader onderzocht te worden. Het wordt tijd om ‘kleur te bekennen’, hoe je er in staat en waar dat uit blijkt! Wie gaat er mee op onderzoek? Hoe laat jij je kleur zien? Hoe authentiek ben je daarin? Hoe principieel? Hoe integer? Wie pakt de handschoen op?

Kleur tonen


Over Rob van Renen

Rob is als zelfstandig projectmanager binnen het sociaal domein en richt zich op de ondersteuning van overheid- en zorgorganisaties bij strategische vraagstukken die praktische uitwerking vragen. Samen met Marc Gofferjé is Rob auteur van het recent verschenen boek ‘Mijn project en ik – Houdt vast aan wie je bent’. Rob is als specialist verbonden aan De ProjectAcademie en verzorgt de leergang ‘Projectmanagement & filosofie’.


Themacafé ‘Projectmanagement en filosofie

Op 17 mei 2016 verzorgt Rob voor ‘De Project Academie’ het thema-café “Projectmanagement en filosofie”. In dit thema-café gaan we in de voetsporen van Socrates met elkaar op onderzoek naar wat ‘kleur bekennen’ nu eigenlijk is en hoe je daar in je dagelijkse werk als projectmanager ‘bewust’ mee om gaat.

Zet de datum vast in je agenda en teken je hier in!

Datum:               dinsdag 17 mei 2016

Tijd:                     16.00 – 21.00 uur

Locatie:             De projectAcademie; Wenckenbachlaan 200, Amsterdam

Bijdrage:           Waardebepaling achteraf